Atopowe zapalenie skóry w czasie pandemii COVID-19.




 





Atopowe zapalenie skóry w czasie pandemii COVID-19.

Wskazówki i informacje dla pacjentów chorujących na atopowe zapalenie skóry oraz lekarzy leczących pacjentów z atopowym zapaleniem skóry w czasie pandemii COVID-19.

 

Tekst przygotowany przez dr hab. Magdalenę Trzeciak, współautorkę rekomendacji Europejskich i z uwzględnieniem najistotniejszych elementów tych rekomendacji

 

  Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest chorobą przewlekłą, która często współistnieje z innymi chorobami [1]. Leczenie AZS obok edukacji i zalecania unikania klinicznie istotnych alergenów obejmuje stosowanie emolientów, miejscowe leczenie przeciwzapalne pod postacią miejscowych glikokortykosteroidów i miejscowych inhibitorów kalcyneuryny, fototerapię. Pacjenci z ciężkim przebiegiem AZS wymagają włączenia ogólnoustrojowych leków immunosupresyjnych i/lub immunomodulujących [1,2]. Wybór metody leczenia zależy od nasilenia choroby podstawowej, wieku pacjenta oraz chorób współistniejących.

  11 marca 2020 r. Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła pandemię ​​COVID-19, zaś 20 marca 2020 r. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii. Wirus SARS-CoV-2 stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia, szczególnie dla osób starszych, z obniżoną odpornością lub z chorobami współistniejącymi. Dotyczy to również pacjentów z AZS. 

  Wobec powyższych, stajemy dziś w obliczu nowych wyzwań związanych z bezpośrednim zagrożeniem samym wirusem, ale też pośrednich konsekwencji dotyczących ograniczeń zawodowych i społecznych. W nowej sytuacji epidemiologicznej powstaje wiele pytań dotyczących postępowania terapeutycznego także u pacjentów chorujących na AZS, szczególnie tych z chorobami współistniejącymi oraz tych, którzy leczeni są ogólnoustrojowo immunosupresyjnie. Częściowo postępowanie regulują rozporządzenia odpowiednich władz. W literaturze pojawiają się nowe dane i stanowiska ekspertów, które mogą być pomocne dla lekarzy, którzy leczą chorych na AZS w okresie pandemii COVID-19 [3].

 

Wskazówki i informacje dla pacjentów chorujących na AZS w czasie pandemii COVID-19:

-     Ściśle przestrzegać zaleceń dla pacjentów zagrożonych wydanych przez lokalne i centralne władze służby zdrowia w kraju.

-     Ograniczać narażenie:

Minimalizować kontakty personalne, unikać zgromadzeń, utrzymywać dystans m.in.1,5 metra od drugiego człowieka, unikać kontaktu z osobami z aktywnymi cechami infekcji, pozostać w domu w trakcie infekcji, jeżeli możliwe rezygnować z podróży, unikać przemieszczania się transportem publicznym.

-     Przestrzegać procedur higienicznych podczas kichania, kaszlu (np. w chusteczkę),

-     Przestrzegać procedur mycia rąk i stosowania środków dezynfekujących. 

Niedrażniące substytuty mydła stosować w taki sam sposób, jak w przypadku mydła. Pamiętać o odpowiednim natłuszczeniu/nawilżeniu skóry, zwłaszcza tej eksponowanej na środki dezynfekcyjne. Stosować odpowiednie środki nawilżające [3].

-     Unikać klinicznie istotnych alergenów [1]

-     Korzystać z profesjonalnych form edukacji on-line.

- Pozyskiwać wiedzę z wiarygodnych źródeł np. Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego (NIZP):https://www.pzh.gov.pl/ , https://www.coronavirus.gov, WHO

-     Kontynuować zalecane przez lekarza leczenie miejscowe 

-     Nie przerywać na „własną rękę” zaleconych przez lekarza terapii

-  Kontynuować wszystkie ogólnoustrojowe terapie immunosupresyjne zalecone przez lekarza prowadzącego. Zaostrzenia choroby podstawowej może mieć duży wpływ na odporność i powodować poważne powikłania [3]. 

-     Pozostawać w kontakcie z lekarzem prowadzącym, zwłaszcza pacjenci w trakcie ogólnoustrojowych terapii immunosupresyjnych.

-     Nie odwoływać planowanych wizyt. Obecnie tam, gdzie to możliwe porady ambulatoryjne odbywają się zdalnie w formie teleporad. Lekarz prowadzący kontaktuje się z pacjentem i decyduje o formie wizyty zależnie od aktualnego stanu chorego i rozporządzeń.

 

Wskazówki i informacje dla lekarzy leczących pacjentów z AZS w trakcie pandemii COVID-19:

-   Wszyscy lekarze leczący pacjentów z AZS powinni pozostawać czujni i postępować zgodnie z aktualnymi wytycznymi lokalnych i centralnych organów władz ochrony zdrowia,  lokalnego szpitala/poradni i wytycznymi WHO www.who.int [3].

-     Rzetelnie edukować pacjentów on- line

-     Udzielać teleporad lub w sytuacjach rozpatrywanych indywidualnie udzielać porad w formie tradycyjnej postępując w zgodzie z zalecanymi procedurami i aktualnymi wytycznymi władz ochrony zdrowia, szpitala, WHO.

-     Stosować leczenie podstawowe i miejscowe p/zapalne [1,2]

-     Pacjenci z ciężką postacią AZS powinni być leczeni w wysoko wyspecjalizowanych  ośrodkach [4].

leczenie immunosupresyjne:

-    Sugeruje się, aby pacjenci z AZS ze zdiagnozowanym zakażeniem COVID-19 poddani byli interdyscyplinarnej ocenie ryzyka przed podjęciem decyzji co do dalszego stosowania lub wstrzymania leczenie ogólnoustrojowego immunosupresyjnego zgodnie z aktualnymi wytycznymi dotyczącymi aktywnych infekcji i ogólnoustrojowej terapii immunosupresyjnej [3].

-     Niektóre leki ogólnoustrojowe stosowane w leczeniu AZS wpływają na choroby współistniejące. Nagłe zakończenie schematu leczenia ogólnoustrojowego, które kontrolowało chorobę podstawową i współistniejące może prowadzić do ich zaostrzenia [3].

-     Jeśli konieczne jest wstrzymanie leczenia ogólnoustrojowego immunosupresyjnego AZS, pacjentom należy zapewnić wystarczającą terapię miejscową do leczenia AZS oraz monitorować i leczyć choroby współistniejące [1,3].

-     Ciężka i nieleczona postać AZS jest czynnikiem ryzyka rozsianego zakażenia wirusem Herpes. [5]. Jednak wiele konwencjonalnych ogólnoustrojowych leków immunosupresyjnych jak np. cyklosporyna może wpływać na  mechanizmy obronne organizmu ludzkiego. Obecnie nie wiemy, w jaki sposób wirus SARS-CoV-2 wpływa na pacjentów z AZS, a szczególnie tych poddawanych terapii immunosupresyjnej [3].

leki immunomodulujące:

-     Uważa się, że leczenie selektywnie hamujące zapalenie typu 2 jak dupilumab, nie zwiększa ryzyka infekcji wirusowych i dlatego może być preferowane względem konwencjonalnych ogólnoustrojowych leków immunosupresyjnych takich jak cyklosporyna, w sytuacji takiej jak pandemia COVID-19. Ta teoretyczna zaleta nie jest jednak poparta solidnymi danymi klinicznymi [3].

   

Piśmiennictwo:

1.   Nowicki RJ, Trzeciak M, Kaczmarski M i inni. Atopowe zapalenie skóry. Interdyscyplinarne rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne PTD, PTA, PTP oraz PTMR. Część I. Profilaktyka, leczenie miejscowe i fototerapia. Postepy Dermatologii I Alergologii 2020, 37(1):1-10.

2.   Nowicki RJ, Trzeciak M, Kaczmarski M i inni. Atopowe zapalenie skóry. Interdyscyplinarne rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne PTD, PTA, PTP oraz PTMR. Część II. Leczenie ogólne oraz nowe metody terapeutyczne. Przegla̧d dermatologiczny 2019, 106(5):475-485

3.   Wollenberg A, Flohr C, Simon D et al. European Task Force on Atopic Dermatitis (ETFAD) statement on severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-Cov-2)-infection and atopic dermatitis. J Eur Acad Dermatol Venerol 2020; doi:10.1111/ jdv.16411. Epub 29 March 2020. 

4.  Vestergaard C, Thyssen JP, Barbarot S et al. Quality of care in atopic dermatitis - a position statement by the European Task Force on Atopic Dermatitis (ETFAD). J Eur Acad Dermatol Venereol. 2020 Mar; 34: e136-e138. doi: 10.1111/jdv.16092.

5.  Seegräber M, Worm M, Werfel T, et al. Recurrent eczema herpeticum - a retrospective European multicenter study evaluating the clinical characteristics of eczema herpeticum cases in atopic dermatitis patients. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2019 Nov 16. doi: 10.1111/jdv.16090.

AZS COVID-19.pdf